abazizomar@gmail

Thursday, 7 June 2012

Mata Pelajaran Kesusasteraan Melayu: Kaitan dengan Penyampaian Pengajaran dan Pembelajaran Berkesan di Bilik Darjah Dapat Melahirkan Modal Insan yang Berkemahiran


Mata Pelajaran Kesusasteraan Melayu sebenarnya telah diperkenalkan dalam sistem pendidikan negara sejak zaman penjajahan British lagi berdasarkan Laporan Barnes tahun 1951. Pada peringkat awal, mata pelajaran Kesusasteraan Melayu diajarkan di sekolah-sekolah bertujuan untuk memantapkan pendidikan Bahasa Melayu di samping memberi kesedaran kepada rakyat untuk mengenali diri dan budaya mereka di Tanah Melayu pada waktu itu. Dalam Laporan Razak 1956, mata pelajaran Kesusasteraan Melayu telah diasingkan daripada mata pelajaran Bahasa Melayu. Pada tahun 1957 mata pelajaran Kesusasteraan Melayu telah diperkenalkan sebagai mata pelajaran pilihan dalam peperiksaan FMC ( Federation of Malay Certificate ) yang setaraf dengan peperiksaan SPM  ( Sijil Pelajaran Malaysia ) sekarang. Pada tahun 1984, iaitu tahun bermulanya  KBSM, mata pelajaran ini telah dijadikan mata pelajaran elektif di peringkat sekolah menengah tingkatan empat dan lima ( SPM ) sehinggalah sekarang.
            Kesusasteraan Melayu merupakan mata pelajaran yang diajar di peringkat tingkatan empat dan lima sekolah-sekolah menengah seluruh negara. Bagi memantapkan lagi kandungan dan pengisiannya, mata pelajaran Kesusasteraan Melayu telah mengalami beberapa kali semakan dan perubahan sukatan pelajaran. Semakan semula dan perubahan sukatan pelajaran telah dilakukan pada tahun 1984, 1991 dan terakhir pada tahun 2002 yang pelaksanaannya pada tahun 2003.Penyemakan terhadap sukatan pelajaran ini dilakukan bagi memenuhi tuntutan perubahan dalam dunia pendidikan selaras dengan era globalisasi dan perubahan zaman.
            Dari segi falsafahnya, pendidikan Kesusasteraan Melayu di Malaysia bertujuan untuk menjana minda dan emosi. Mengukuhkan jati diri, menyuburkan budaya bangsa, dan memupuk sikap berdaya saing ke arah pembinaan insan bestari ( KBSM, Sukatan Pelajaran Kesusasteraan Melayu, PPK, KPM, 2002 ). Dan dari segi takrifnya, Kesusasteraan Melayu dalam konteks pendidikan ialah karya asal yang tertulis dalam bahasa Melayu berunsurkan keindahan dan kehalusan sama ada dalam bentuk novel, cerpen, drama, sajak, prosa tradisional atau puisi tradisional bagi mengimbangi perkembangan intelek, rohani, emosi, dan jasmani di samping memaparkan nilai kemanusiaan, dan citra masyarakat selaras dengan intipati Falsafah Pendidikan Kebangsaan.
Kedudukan mata pelajaran Kesusasteraan Melayu di peringkat menengah atas ( tingkatan 4 dan 5 ) peperiksaan SPM adalah sebagai mata pelajaran elektif kumpulan 1: kemanusiaan ( SPI, Bil.6/1991 ). Peruntukan masa untuk mata pelajaran ini ialah tiga kali dalam seminggu ( SPI, Bil.17/1988, SPI Bil. 8/1990 ). Kurikulum dan sukatan pelajaran terakhir yang diguna pakai sehingga sekarang ialah Kurikulum Bersepadu Sekolah Menengah ( Mata Pelajaran Kesusasteraan Melayu ) Semakan Semula  2002  yang mula dilaksanakan pada tahun 2003 di tingkatan empat.
Dalam KBSM 1988 ( PPK, KPM ) aspek ilmu, kemahiran dan nilai murni dalam pengajaran dan pembelajaran sesuatu mata pelajaran  hendaklah disampaikan secara gabungjalin, tidak diajar secara terpisah, supaya wujud keseimbangan dalam diri pelajar atau modal insan yang hendak dilahirkan. Tetapi di sini, saya cuba menghuraikan secara terpisah supaya aspek yang hendak ditonjolkan  akan nampak lebih jelas. Namun begitu, aspek penggabungjalinan ketiga-tiga unsur iaitu ilmu, kemahiran dan nilai tetap wujud dan berlaku.
Sharifah Alwiah Alsagoff ( 1983 ), mentakrifkan  bilik darjah ialah tempat yang   merumahkan murid buat sementara waktu, iaitu selama lima hingga enam jam dalam satu hari, dan untuk lima hari dalam seminggu. Bilik ini merupakan persekitaran pembelajaran yang paling penting kerana ketika murid berada di sekolah, hampir semua daripada masanya dihabiskan di bilik ini.
Pada saya, bilik darjah ialah tempat khas di sekolah yang disediakan oleh Kementerian Pelajaran Malaysia untuk guru mengajar dan murid belajar. Dengan erti kata lain tempat berlakunya proses pengajaran dan pembelajaran secara formal. Untuk mencapai tahap pengajaran dan pembelajaran berkesan, sesebuah bilik darjah mestilah berada dalam keadaan  ceria dan mempunyai tampalan-tampalan bahan yang berkaitan dengan pengajaran dan pembelajaran. Bilik darjah yang kondusif   dan ceria akan  menimbulkan rangsangan dan  minat belajar yang tinggi di kalangan  pelajar . 
Kamus Dewan Edisi Keempat ( 2007 ) mendefinisikan penyampaian ialah perihal menyampaikan sesuatu. Pengajaran ialah perihal segala sesuatu yang berkaitan dengan mengajar seperti cara atau sistem mengajar. Pembelajaran ialah proses ( kegiatan ) belajar. Berkesan ialah menimbulkan hasil yang diharapkan, membawa kepada sesuatu perubahan. Mendatangkan sesuatu pengaruh kepada pemikiran seseorang atau sesuatu golongan seperti mengubah sikap, membangkitkan sesuatu kecenderungan atau perasaan. Menurut Mok Soon Sang ( 2004 ), pengajaran merupakan aktiviti atau proses yang berkaitan dengan penyebaran ilmu pengetahuan atau kemahiran tertentu. Juga ditakrifkan sebagai sesuatu tugasan dan aktiviti yang diusahakan bersama oleh guru dan murid. Beliau mengatakan pembelajaran merupakan proses memperolehi ilmu pengetahuan atau kemahiran.
Daripada  definisi dan takrifan di atas, saya berpendapat bahawa penyampaian pengajaran dan pembelajaran berkesan ialah suatu proses pemelajaran di bilik darjah yang menyeronokkan, menimbulkan rangsangan dan menarik minat para pelajar. Suatu proses pemelajaran yang berakhir dengan kepuasan dan meninggalkan kesan perubahan minda, kemahiran dan tingkah laku  positif kepada pelajar.
Untuk mencapai taraf pengajaran dan pembelajaran berkesan di kelas, ia harus bermula dengan guru. Guru perlu mempunyai persediaan yang rapi selain daripada mempastikan bilik darjah senantiasa dalam keadaan ceria. Sikap guru yang berpakaian kemas ( SPI Bil.13, 1969: SPI Bil. 6, 1985 ), berdisiplin, yakin diri, adil, bersungguh-sungguh merupakan asas utama ke arah pengajaran dan pembelajaran berkesan di kelas. Guru harus menguasai  mata pelajaran yang akan diajar kepada pelajar. Menguasai kurikulum, sukatan pelajaran dan huraian sukatan pelajaran terkini. Menguasai pedagogi (  pendekatan, kaedah, teknik, aktiviti, aplikasi kemahiran bernilai tambah, sistem penilaian, aspek pengisian kurikulum dan sebagainya ). Guru mesti mampu merancang dan menyediakan rancangan pengajaran tahunan dan rancangan pengajaran harian yang memenuhi spesifikasi KBSM sesuai dengan tajuk, aspek, objektif, HPU, HPK dan HHP yang hendak dicapai. Di samping itu, guru juga harus memiliki dokumen-dokumen rasmi pengajaran dan pembelajaran seperti sukatan pelajaran, huraian sukatan pelajaran terkini dan buku rekod mengajar guru. Guru seharusnya boleh mencipta teknik-teknik pengajaran dan pembelajaran baru atau paling kurang mengadaptasikan daripada teknik-teknik yang sedia ada. Dan untuk lebih memantapkan lagi proses pengajaran dan pembelajaran berkesan di bilik darjah, guru seharusnya mampu membina sendiri  alat bantu mengajar  sama ada dalam bentuk dokumen bertulis, audio visual seperti pita rakaman, cakra padat CD atau DVD.
Sebagai kesimpulan, dalam rangka untuk menzahirkan pengajaran dan pembelajaran berkesan di bilik darjah, guru tidak boleh mengabaikan beberapa strategi pengajaran dan pembelajaran yang telah ditetapkan oleh Pusat Perkembangan Kurikulum, KPM ( 2002 ), yakni pendekatan berpusatkan murid, kepelbagaian pendekatan, kaedah dan teknik, kepelbagaian sumber dan pembacaan luas.     
Modal insan ialah warga negara atau rakyat,  dan dalam konteks pendidikan ialah pelajar. Dalam Wawasan 2020,  ditegaskan bahawa dalam usaha kita untuk maju, tidak ada yang lebih penting daripada pembangunan sumber manusia ( Dr. Mahathir Bin Mohamad,  Perdana Menteri Malaysia, 1991 ). Misi Nasional dan Rancangan Malaysia Ke-9 telah menetapkan “ Pembangunan modal insan berminda kelas pertama “ sebagai salah satu daripada lima teras utama ke arah mencapai Wawasan 2020 ( Datuk Seri Abdullah Bin Haji Ahmad Badawi, Perdana Menteri Malaysia, PIPP, 2006-2010 ).                   Berhubung dengan modal insan di atas, YB. Menteri Pelajaran Malaysia telah menggariskan ciri-ciri modal insan yang hendak dilahirkan oleh Kementerian Pelajaran melalui PIPP 2006-2010, antara lain ialah modal insan yang   seimbang dari aspek jasmani, intelek, rohani, emosi, kepercayaan kepada Tuhan, berilmu, berkemahiran, berakhlak mulia, berpegang kepada nilai-nilai murni, berkeyakinan tinggi, berketrampilan dan mengamalkan gaya hidup sihat ( Perutusan Tahun Baru 2008, Menteri Pelajaran Malaysia ).
Kamus Dewan Edisi Keempat ( 2007 ), mendefiniskan berkemahiran ialah mempunyai kemahiran, terlatih untuk mengerjakan sesuatu, mempunyai kecekapan, kelancaran dan kepandaian. Jadi modal insan yang berkemahiran ialah sumber tenaga, rakyat, warga negara atau tenaga kerja yang mempunyai kemahiran, kecekapan, kepandaian serta  mampu melakukan, dan dapat  menyelesaikan sesuatu masalah dengan baik. Konsep berkemahiran ini ada ditegaskan dalam Dasar Wawasan 2020 untuk Malaysia mencapai status negara maju, bahawa kita tidak  boleh tidak  perlu berhasrat untuk mencapai taraf paling tinggi dari segi kemahiran rakyat kita ( Dr. Mahathir Bin Mohamad, Wawasan 2020, 1991 ). Ke arah untuk membangun modal insan yang berkemahiran, PIPP 2006-2010 telah menegaskan bahawa bagi meningkatkan kualiti murid dari segi bina upaya insan ( human capacity building ) perlu adanya sistem pentaksiran peringkat sekolah. Sistem pentaksiran holistik ini memberi tumpuan kepada pemupukan nilai-nilai yang menyeluruh seperti nilai kreatif, inovatif, kritis, berdisiplin dan berakhlak mulia di kalangan pelajar ( Kad Laporan Kedua PIPP 2006-2010, KPM ).
Melalui mata pelajaran Kesusasteraan Melayu,  banyak aspek kemahiran yang boleh  dibina  untuk pembangunan pelajar atau modal insan. Di antaranya ialah kemahiran membaca, bercakap, berdialog, mendengar, menghayati, mendeklamasi sajak, melagukan syair, berpantun, berlakon, mencipta puisi ( sajak, pantun, syair dan seloka ), menghasilkan skrip drama, membuat projek sastera dan sebagainya. Daripada pengalaman saya mengajar di bilik darjah, kesemua kemahiran di atas boleh dibina di kalangan pelajar, iaitu melalui penyampaian pengajaran dan pembelajaran berkesan.

Salah satu daripada kemahiran yang perlu diajar kepada pelajar tingkatan empat dan lima seperti yang terkandung dalam sukatan pelajaran mata pelajaran Kesusasteraan Melayu, KBSM ( Sukatan Semakan Semula 2002 ) ialah menghasilkan dan mempersembahkan puisi ( KBSM, PPK, KPM ). Aspek menghasilkan dan mempersembahkan puisi ( sajak, pantun, syair, gurindam dan seloka ) merupakan perkara asas yang perlu diajar kepada pelajar. Untuk mengaplikasi dan merealisasikan aspek kemahiran membina dan mempersembahkan puisi,  memerlukan kepakaran guru ( pengajaran dan pembelajaran berkesan). Misalnya selepas tajuk dan objektif  p & p  telah ditetapkan, iaitu pelajar boleh membina dan mempersembahkan sajak dengan baik. Proses p & p seterusnya ialah aktiviti guru dan pelajar mencipta dan mempersembahkan sajak. Tema sajak yang hendak dibina dan dipersembahkan ialah ‘ Kebesaran Tuhan’. Aspek pedagogi yang digunakan ialah pendekatan berfokus, kaedah mendengar pita rakaman, soal jawab, teknik penerangan, latihan, menggunakan lembaran kerja, aplikasi kecerdasan pelbagai, aktiviti melengkapkan lembaran peta grafik, mencipta dan mendeklamasikan sajak. Penilaian dibuat secara formatif ( lisan, pemerhatian dan penulisan ). Kerja pengukuhan ialah menjelaskan tema dan persoalan-persoalan sajak yang dibina.
Set induksi dimulakan dengan guru menyoal pelajar tajuk dan jumlah rangkap sajak yang dipelajari pada pelajaran lepas. Perkembangan pengajaran dan pembelajaran diteruskan dengan guru memperdengarkan pita rakaman deklamasi sajak berjudul ‘ Ibadat ‘ karya Sabar Bohari ( 1995 ) yang dideklamasikan oleh R. Azmi ( guru dari SMK. Machang ). Beberapa soalan seperti jumlah rangkap dan unsur agama yang terdapat dalam sajak tersebut dikemukakan kepada pelajar.  Seterusnya guru mengedarkan kepada setiap pelajar LPG ( carta pai ) yang tercatat tema  dan kunci kata untuk pembinaan setiap rangkap sajak.
                                  
Berdasarkan kunci kata yang diberikan, pelajar diminta membina baris- baris ayat  dengan bahasa yang puitis dalam masa tiga puluh minit. Selepas setiap petak siap dibina dengan bimbingan guru,  dan sajak siap dicipta, satu dua orang pelajar diminta mendeklamasikannya di depan kelas. Guru menegur aspek kelemahan deklamasi pelajar seperti gaya, nada, suara dan penghayatan jika perlu.      
Kesimpulannya, potensi dan kemahiran pelajar  boleh dipupuk dengan bimbingan  guru di kelas secara berkesan dan bijaksana. Apabila pelajar sudah terbiasa dengan teori dan konsep kemahiran mencipta sesuatu, maka dengan mudah projek-projek tugasan lain di luar bilik darjah yang disuruh guru, pelajar boleh laksanakan dengan baik. Misalnya tugasan projek folio sastera yang mempunyai  lima puluh  tajuk yang diberikan,  telah dapat diselesaikan oleh pelajar dengan sempurna. Kemahiran-kemahiran dalam pelbagai bidang seperti  dihuraikan inilah yang hendak dibina dan dicapai dalam PIPP 2006-2010, iaitu modal insan sebagai penyumbang dan bukan lagi sekadar pengguna.



Disediakan oleh,


DRS. AB. AZIZ HAJI OMAR,
Guru Cemerlang Sastera,
SMK. Sultan Ibrahim Satu,
17000 Pasir Mas, Kelantan.

No comments:

Post a Comment